Een sanctie was altijd definitief. Tenzij iemand bezwaar maakte, en het bezwaar werd toegekend, was de verlaging een gegeven dat z'n looptijd uitdiende. Klaar.
Vanaf 1 januari 2026 is dat niet meer waar. Er is een tweede route, en hij staat al in de wet — alleen niet onder een naam die meteen opvalt.
De wet zelf
In artikel 18, lid 11 staat het zo:
"Indien het college de bijstand overeenkomstig het vijfde, zesde, zevende of achtste lid heeft verlaagd, kan het college op verzoek van de belanghebbende ten aanzien van wie de maatregel is opgelegd, de verlaging herzien zodra uit de houding en gedragingen van de belanghebbende ondubbelzinnig is gebleken dat hij de verplichtingen, bedoeld in het vierde lid, nakomt."
In gewoon Nederlands: een opgelegde verlaging kan worden teruggedraaid, als de cliënt aantoonbaar laat zien dat hij z'n verplichtingen wél nakomt. Het initiatief ligt bij de cliënt (op verzoek), het oordeel bij het college, en de meetlat is ondubbelzinnig gebleken gedrag. Drie woorden om in je hoofd te houden: ondubbelzinnig, gedrag, verzoek.
Beleidsmatig heet dit in veel werkbedrijven de inkeerregeling. Maak je geen zorgen als die term niet in de wettekst staat — hij is een populaire naam voor een bepaling die al jaren in de wet sluimerde maar zelden actief werd ingezet. Onder het beleid van Balans wordt hij wakker geschud.
Wat dit doet met je gesprek
Vroeger had je twee gesprekken na een sanctie. Het eerste was de boze cliënt, die kwam klagen. Het tweede was de stille cliënt, die wegbleef.
Nu komt er een derde soort. De cliënt die binnen een paar weken na de sanctie terugkomt, niet om te klagen, maar om iets recht te zetten. Wat moet ik laten zien om dit ongedaan te maken?
Dat is een ander gesprek. Het is herstelgericht, niet controle-gericht. Je rol verschuift mee — van uitvoerder van een straf naar regisseur van een herstel-traject. Geen klein verschil.
Drie dingen waar je in de praktijk tegenaan loopt
-
Vastleggen. Een sanctie was een statussprong in het systeem. Een herzieningstraject is iets dat lóópt — welke gedragscorrectie verwacht je, in welke termijn, met welke meetmomenten. Je dossier moet daar ruimte voor maken, en de meeste dossiers doen dat nog niet vanzelf.
-
Verwachtingsmanagement. Een cliënt die hoort over de inkeerregeling hoort soms iets anders dan wat er staat. "Dus als ik nu één keer opdaag is het rond?" — dat is niet hoe het werkt. Ondubbelzinnig gebleken gedrag is meer dan één afspraak nakomen. Stel die verwachting vroeg in het gesprek bij.
-
Heroverweging is geen herziening. Artikel 18 lid 3 verplicht het college een verlaging binnen drie maanden te heroverwegen. Dat is een procedurele check op het oorspronkelijke besluit. Een herziening op grond van lid 11 is iets anders — die volgt op nieuw gedrag. Twee aparte momenten, die elkaar niet vervangen.
Hoe je hier morgen mee begint
Een paar dingen die niets kosten en die je vandaag in je werkwijze kunt opnemen:
- Vraag bij elke sanctie waarmee je in gesprek gaat: kan dit een inkeer-traject worden? Soms wel, soms niet. Het stellen van de vraag is gratis.
- Leg vast welke gedragscorrectie je verwacht, in concrete termen. Niet "actiever meewerken" — wel "drie keer per week op afspraak verschijnen gedurende zes weken, gevolgd door een gesprek waarin we het plan herzien".
- Spreek met je collega's één werkwijze af voordat iedereen z'n eigen variant ontwikkelt. Een herzieningsregeling die per coach anders wordt toegepast is geen regeling — het is een loterij.
De grotere beweging
Artikel 18 lid 11 staat onder Afstemming. Inhoudelijk hoort hij thuis onder bestaanszekerheid. Hij past in een bredere correctie — eentje die je terugziet in de waarschuwingsruimte vóór een bestuurlijke boete (artikel 18a lid 4), in de coulantere no-show-praktijk, en in de heroverwegingsplicht binnen drie maanden.
Een sanctie is geen eindpunt meer. Het is een gesprek dat begonnen is.
Die verschuiving zie je in de wet niet groot staan. In je spreekkamer landt hij wél direct.
Side note: ondubbelzinnig is een juridisch zwaar woord. Het betekent: zo duidelijk dat een redelijk bestuursorgaan er geen tweede interpretatie van kan maken. Twee weken op afspraak verschijnen is mooi — maar als dat in het verleden vaker is voorgevallen en weer weggezakt, is het niet ondubbelzinnig. Het patroon telt, niet het moment.